Vademecum płodności

Możesz wyszukać interesujący cię temat wśród pytań, korzystając z wyszukiwarki zamieszczonej poniżej, po prawej stronie. Jeśli nie znajdziesz odpowiedzi na nurtujące cię problemy, skorzystaj z ogólnej wyszukiwarki (w nagłówku strony) i przeszukaj cały serwis.

Tematy

wyczyść wyszukiwanie  

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z 

rozwiń

Antykoncepcja - vademecum

Antykoncepcja jest terminem określającym zespół metod i sposobów działania mających na celu zapobieganie niepożądanej ciąży w wyniku stosunku płciowego.

Pomimo wielu lat badań klinicznych jak dotąd nie udało się odkryć idealnej metody antykoncepcyjnej, która byłaby zarazem bezpieczna, skuteczna, odwracalna, niezaburzająca jakości życia seksualnego, łatwa w odstawieniu, łatwo dostępna, nienaruszająca norm religijnych, kulturowych czy społecznych. Obecnie każda metoda antykoncepcyjna obarczona jest jakimś ryzykiem.

Działania zmierzające do uniknięcia ciąży można dzielić na dwie grupy metod antykoncepcyjnych: tzw. metody antykoncepcji sztuczne i naturalne. Te pierwsze zabezpieczają przed zapłodnieniem komórki jajowej przez plemnik (oraz przed zagnieżdżeniem w jamie macicy) głównie przez barierę mechaniczną, chemiczną lub działanie hormonów. Większość antykoncepcyjnych metod naturalnych polega na okresowej abstynencji seksualnej w okresie wyznaczonym na podstawie samoobserwacji dni płodnych kobiety. Warto pamiętać, że metody naturalne są mniej skuteczne od metod sztucznych, co jest spowodowane między innymi wpływem działania nieprzewidywalnych czynników (np. zmiana klimatu, stres, choroby) na regularność cyklu menstruacyjnego.

Poniższa tabela zawiera porównanie wartości wskaźnika Pearla (czyt. więcej: wskaźnik Pearla) dla poszczególnych metod antykoncepcyjnych (stosowanych rozłącznie z innymi metodami) w zależności od tego, czy metoda była skrupulatnie przestrzegana (pełna dyscyplina stosowania), czy też nie były przestrzegane wszystkie zalecenia danej metody (mniejsza dbałość o dokładność stosowania). Im niższa wartość wskaźnika, tym skuteczniejsza metoda antykoncepcji.

 

 

Metoda Antykoncepcji

Przy prawidłowym przestrzeganiu zaleceń dot. stosowania danej metody

Przy niepełnym przestrzeganiu  zaleceń dot. stosowania danej metody

HORMONALNE

Tabletki antykoncepcyjne dwuskładnikowe

0,01*

2,5*

Tabletki antykoncepcyjne dwuskładnikowe monofazowe

0,01*

0,3*

Tabletki antykoncepcyjne dwuskładnikowe dwufazowe

0,2*

2,5*

Tabletki antykoncepcyjne dwuskładnikowe trójfazowe

0,2*

2,0*

Tabletki jednoskładnikowe „Minitabletki”

0,5^

1,0^

Plastry antykoncepcyjne

0,6^

0,9^

Iniekcje hormonalne typu depot

0,3^

0,3^

Pierścienie dopochwowe

0,65^

0,65^

Wkładki wewnątrzmaciczne hormonalne

0,1*

0,3*

Implanty

0,2*

0,3*

BARIEROWE (MECHANICZNE)

Prezerwatywy męskie

3,0^

14,0^

Prezerwatywy żeńskie

5,0^

21,0^

Błony dopochwowe

6,0*

10,0*

Kapturki naszyjkowe

9,0^

40,0^

Gąbki plemnikobójcze

17,0*

24,0*

Środki plemnikobójcze

6,0^

26,0^

„AWARYJNE” I INNE

Tabletki „po”

0,4*

2,0*

Wkładki wewnątrzmaciczne z jonami miedzi

1,2*

3,0*

Wazektomia (mężczyzny)

0,10

0,15

„NATURALNE” METODY”

OKRESOWA WSTRZE-MIĘŹLIWOŚĆ

Kalendarzyk małżeński

14,0*

50,0*

Metoda termiczna

0,8*

1,4*

Metoda Billingsów (śluzu)

1,0*

23,0*

Metoda objawowo-termiczna

3,0*

35,0*

 

Metoda LAM (laktacyjna)

2,0^

20,0^

 

Stosunek przerywany

4,0

27,0

 

Wstrzemięźliwość seksualna

Zupełna wstrzemięźliwość: 0,0

Okresowa wstrzemięźliwość: 50,0^

 

Współżycie bez zabezpieczenia

85,0^

85,0^

* statystyki skuteczności metod antykoncepcyjnych pochodzą z: „Położnictwo i ginekologia”, t. 2, G. Bręborowicz, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010

^ statystyki skuteczności metod antykoncepcyjnych pochodzą z: „Podstawy seksuologii” pod red. nauk. Z. Lew-Starowicz, V. Skrzypulec, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010

rozwiń

Błona dziewicza

Błona dziewicza to cienki fałd błony śluzowej ograniczający wejście do pochwy, najczęściej o kształcie pierścienia. Niekiedy błona dziewicza zawiera pośrodku otwór, rzadziej dwa lub kilka mniejszych. W trakcie pierwszego stosunku płciowego błona dziewicza, jeśli nie było w niej większego otworu, zwykle zostaje przerwana, co powoduje zwykle niewielkie krwawienie i ból.

rozwiń

Cewka moczowa mężczyzny

Cewka moczowa to wspólny zarówno dla moczu, jak i nasienia mężczyzny przewód wyprowadzający. Charakteryzuje się kształtem litery S, jeśli prącie jest w stanie spoczynku. Cewka ma długość ok. 15-20 cm i do niej uchodzą gruczoły śluzowe, które nawilżają błonę śluzową cewki moczowej.

rozwiń

Defloracja

Defloracja (łac. defloratio) – oznacza przerwanie błony dziewiczej, która znajduje się u ujścia pochwy.

Przeważnie do defloracji dochodzi podczas pierwszego współżycia albo masturbacji. Jednak zdarza się, że błona dziewicza jest naturalnie przerwana jeszcze przed rozpoczęciem aktywności seksualnej (czyt. więcej: błona dziewicza).

Bywa też, że błona dziewicza jest tak silnie rozbudowana, że do defloracji dochodzi dopiero podczas kolejnych aktów seksualnych lub wymagana jest interwencja chirurgiczna (w przypadku przetrwałej błony dziewiczej).

Przerwaniu błony dziewiczej u części kobiet może towarzyszyć niewielkie krwawienie i ból.

rozwiń

Dni niepłodne

„Dni niepłodne” – tym terminem określa się czas, kiedy prawdopodobieństwo zajścia w ciążę jest najmniejsze. Liczba dni płodnych jest uwarunkowana przez biologiczny rytm płodności kobiety. W prawidłowym cyklu występują dwa okresy płodne podzielone owulacją. Pierwszy określamy fazą niepłodności względnej, ponieważ zależy od długości cyklu. W przypadku krótkiego cyklu okres płodny może się rozpocząć już pod koniec miesiączki. W tym okresie zazwyczaj nie obserwuje się obecności śluzu.

Druga faza okresu niepłodnego rozpoczyna się po owulacji i czas jej trwania jest stały. Uważa się, że w tym okresie zajście w ciążę jest niemożliwe.

Naturalne metody regulacji poczęć opierają się na umiejętności odróżniania dni płodnych i niepłodnych.  

Niestety, nie można w pełni polegać na własnych obliczeniach i obserwacjach, ponieważ mogą być zawodne. Na przesunięcia występowania dni płodnych i niepłodnych mogą mieć wpływ takie czynniki jak np.: zmiana klimatu, nadmierny wysiłek fizyczny, dieta (odchudzanie się), choroby, stany zapalne, przyjmowanie niektórych lekarstw, spożycie alkoholu lub innych używek, zaburzenia rytmu dnia i nocy (niedostateczna ilość snu), przemęczenie czy też stres.

rozwiń

Dni płodne

Dni płodne to okres, kiedy jest największe prawdopodobieństwo zajścia w ciążę. Uważa się, że największe prawdopodobieństwo zapłodnienia trwa zaledwie kilka dni w trakcie całego cyklu miesiączkowego. Przyjmuje się, że największa szansa zapłodnienia występuje od 2 do 3 dni przed owulacją i do 2 dni po owulacji. Dla kobiet regularnie miesiączkujących zakłada się, że owulacja powinna wypadać 14 dni przed miesiączką.

Okres płodności uwarunkowany jest również zdolnością przeżycia plemników i dlatego trwa zdecydowanie dłużej niż sama owulacja. Żywotność plemników w drogach rodnych kobiety zależy od warunków, jakie tam panują. Jeśli w pochwie jest niewiele śluzu szyjkowego (lub go brak), to w zależności od stopnia zakwaszenia środowiska plemniki mogą przeżyć od pół godziny do doby. Jeśli plemniki zastaną śluz szyjkowy, to mogą przetrwać do 72 godzin, czyli do 3 dób. Warto wiedzieć, że zdarza się, że plemniki w bardzo korzystnych warunkach mogą przetrwać nawet do 5-6 dni.

O okresie płodnym może świadczyć wystąpienie tzw. śluzu płodnego, który przypomina białko jaja kurzego - jest przezroczysty, gładki, śliski i ciągnący (daje się wyciągnąć w nitki). Dodatkowym wskaźnikiem płodności może być wzrost temperatury podstawowej ciała (o 0,2-0,6ºC), który pojawia się zaraz po jajeczkowaniu.

Dni płodne mogą przesunąć się nawet o kilka dni. Dzieje się tak z wielu powodów. Na przesunięcie dni płodnych może wpłynąć zmiana klimatu, nadmierny wysiłek fizyczny, dieta (odchudzanie się), choroby, stany zapalne, przyjmowanie niektórych lekarstw, spożycie alkoholu lub innych używek, zaburzenia rytmu dnia i nocy (niedostateczna ilość snu), przemęczenie czy też stres.

rozwiń

Dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych

Rozwój pęcherzyków jajnikowych rozpoczyna się już w życiu płodowym. Około 16.-20. tygodnia ciąży w obu jajnikach znajduje się największa liczba pęcherzyków – 6-7 mln. Następnie ich liczba zmniejsza się, a w okresie dojrzałości płciowej wynosi 300 tysięcy. W trakcie prawidłowo przebiegającego cyklu pod wpływem hormonów dochodzi do rozwoju pęcherzyków jajnikowych, które przechodzą szereg przemian. Spośród wszystkich pęcherzyków zostaje wyselekcjonowany tylko jeden, zwany pęcherzykiem dominującym. Kiedy pęcherzyk dominujący dojrzeje, nazywamy go pęcherzykiem Graafa, który pęka i wydostaje się z niego komórka jajowa. Proces ten nazywamy owulacją. Komórka jajowa dostaje się do jajowodu i jeżeli nie dojdzie do zapłodnienia, to zanika po około 24 godzinach. Pęcherzyk jajnikowy następnie zostaje przekształcony w ciałko żółte, którego nazwa pochodzi od żółtego barwnika – luteiny. Jeżeli dojdzie do zapłodnienia, to ciałko żółte utrzymuje się do około 10. tygodnia ciąży. Jeżeli nie dochodzi do ciąży, to ciałko żółte ulega zanikowi i rozpoczyna się kolejny cykl. 

rozwiń

Endometrium

Endometrium jest to błona śluzowa macicy, która pod wpływem hormonów zmienia się w trakcie cyklu miesiączkowego (czyt. więcej: zmiany endometrium w cyklu miesiączkowym).

Endometrium zbudowane jest z dwóch warstw: podstawowej i czynnościowej. Warstwa czynnościowa ulega zmianom w trakcie trwania cyklu. Warstwa podstawowa stanowi budulec, bazę dla warstwy czynnościowej.

rozwiń

Faza folikularna (przedowulacyjna)

Faza folikularna rozpoczyna się w pierwszym dniu cyklu.

Faza przedowulacyjna, inaczej zwana fazą dojrzewania komórki jajowej, trwa kilkanaście dni. Długość fazy zależy od długości cyklu. W jajniku dochodzi do procesu selekcji (wyboru) jednego pęcherzyka jajnikowego, który zaczyna wzrastać i przekształca się w pęcherzyk Graafa.

W tej fazie cyklu pod wpływem estrogenu zachodzą również zmiany w endometrium. Dochodzi do jego pogrubienia oraz zwiększenia unaczynienia.

Widocznym objawem tej fazy może być początkowo uczucie suchości w pochwie, a następnie wystąpienie niewielkiej ilości śluzu o lepkiej i gęstej konsystencji.

rozwiń

Faza lutealna (poowulacyjna)

Długość tej fazy cyklu jest stała i rozpoczyna się po owulacji. W fazie lutealnej w pęcherzyku gromadzi się żółty barwnik zwany luteiną, a sam pęcherzyk przekształca się w ciałko żółte. Jeżeli nie dojdzie do zapłodnienia, to jest to ciałko żółte miesiączkowe, które po około 14 dniach zaczyna przekształcać się w ciałko żółte białawe, które z czasem zanika. Jeżeli dojdzie do zapłodnienia, to rozwija się ciałko żółte ciążowe, które utrzymuje się do około 10. tygodnia ciąży.

W tym okresie pod wpływem progesteronu zachodzą również zmiany w endometrium, które mają na celu przygotować je do prawidłowego zagnieżdżenia zapłodnionej komórki jajowej. 

rozwiń

Fazy cyklu miesiączkowego

Na cykl miesiączkowy kobiety składają się cykliczne zmiany zachodzące w jajnikach (cykl jajnikowy) oraz równolegle zmiany w błonie śluzowej macicy (cykl endometrialny).

W cyklu jajnikowym wyróżnia się trzy fazy:

  1. Faza folikularna, czyli faza dojrzewania komórki jajowej, przedowulacyjna (czyt. więcej: faza przedowulacyjna).
  2. Owulacja, czyli jajeczkowanie (czyt. więcej: owulacja).
  3. Faza lutealna, czyli faza przedmiesiączkowa.
rozwiń

Gruczoł krokowy

Gruczoł krokowy to nieparzysty narząd wielkości kasztana, który występuje tylko u mężczyzn. Przez ten gruczoł przechodzi cewka moczowa oraz przewody wytryskowe. Gruczoł ten u starszych mężczyzn ulega powiększeniu i uciska na cewkę moczową, co stwarza trudności w oddawaniu moczu. W gruczole krokowym znajduje się wydzielina, która wchodzi w skład nasienia. To właśnie składniki tej wydzieliny nadają nasieniu charakterystyczny zapach.

rozwiń

Jądra

Jądra to parzysty narząd płciowy mężczyzny, w którym produkowane są plemniki. Poza tym, podobnie jak jajniki u kobiety, jądra wytwarzają hormony płciowe - w tym przypadku są to androgeny. Jądro ma kształt i wielkość spłaszczonego orzecha włoskiego, i umieszczone jest w worku mosznowym. Jądro lewe zazwyczaj jest większe od prawego.

rozwiń

Jajniki

Jajnik to parzysty narząd płciowy żeński wielkości małego orzecha włoskiego. Górny biegun jajnika łączy się z jajowodem. Jajnik zbudowany jest z dwóch warstw, zewnętrznej - korowej i wewnętrznej - zrębu. W części korowej znajdują się pęcherzyki jajnikowe. Jajnik produkuje również żeńskie hormony płciowe – estrogeny i progesteron. Po osiągnięciu dojrzałości płciowej w jajnikach pod wpływem hormonów dochodzi do zmian, które określamy cyklem płciowym.

rozwiń

Jajowody

Jajowody to wewnętrzne narządy płciowe kobiety, które odchodzą od macicy w kierunku jajników. Są to kilkunastocentymetrowe przewody, którymi komórka jajowa po uwolnieniu z jajnika wędruje do macicy. W nich najczęściej następuje zapłodnienie komórki jajowej przez plemnik.

rozwiń

Krwawienie miesiączkowe

Krwawienie miesiączkowe inaczej zwane menstruacyjnym występuje przeważnie na 14 dni od owulacji i trwa średnio 3-5 dni. W tym czasie dochodzi do złuszczenia warstwy czynnościowej błony śluzowej macicy. W trakcie krwawienia dochodzi do wydalenia wszystkich jej składników, pozostaje tylko cienka warstwa podstawna.

rozwiń

Łechtaczka

Łechtaczka jest nieparzystym narządem płciowym kobiety, odpowiednikiem członka męskiego. Jest bardzo wrażliwa na bodźce czuciowe inicjujące i wzmagające pobudzenie płciowe.

rozwiń

Macica

Macica to wewnętrzny narząd płciowy kobiety, o kształcie gruszki, cieńszym końcem zwróconej ku dołowi. Rozróżnia się w niej zasadnicze części – grubszą i szerszą położoną u góry, zwaną trzonem, oraz węższą – szyjkę. Do górnej części macicy uchodzą jajowody. Wewnątrz trzonu znajduje się szczelinowata przestrzeń o kształcie trójkąta podstawą zwróconego ku górze – jama macicy. W dolnym kącie znajduje się kanał szyjki macicy, który otwiera się do pochwy.

Macica jest narządem, w którym rozwija się płód.

Jamę macicy wyściela błona śluzowa, która w każdym cyklu miesięcznym ulega złuszczeniu i wydaleniu. Jednak, jeśli dojdzie do zapłodnienia komórki jajowej, to macica staje się miejscem rozwoju zarodka

rozwiń

Moszna

Worek mosznowy, inaczej zwany moszną, to obszerny, luźny worek skórny, w którym znajdują się męskie jądra, najądrza oraz początkowe odcinki nasieniowodów. Skóra moszny jest ciemniejsza i owłosiona. Główną funkcją moszny, poza ochronną, jest termoregulacja – kurczy się, gdy jest zimno, aby zredukować utratę ciepła, albo rozkurcza się, gdy jest zbyt ciepło, aby zwiększyć powierzchnię parowania.

rozwiń

Najądrza

Najądrza to wewnętrzne narządy męskie znajdujące się na jądrach. Znajdują się w worku mosznowymi i zawierają przewody, w których magazynowane są plemniki. Najądrze wydziela specjalne enzymy pozwalające dojrzeć plemnikom, które w momencie stosunku płciowego wyprowadzane są z najądrza do nasieniowodu.

rozwiń

Nasieniowody

Nasieniowody to wewnętrzne narządy płciowe mężczyzny, które w czasie podniecenia seksualnego wyprowadzają plemniki z jąder (dokładniej najądrza) do cewki moczowej.

rozwiń

Objawy zaburzeń cyklu miesiączkowego

Do zajścia w ciążę najistotniejsze jest zapłodnienie komórki jajowej przez plemnik.

Możliwe objawy zaburzeń cyklu miesiączkowego:

  • nieregularne cykle menstruacyjne (chociaż w przypadku regularnych miesiączek również możliwe są cykle bezowulacyjne;
  • krótkie i długie cykle miesiączkowe (32 dni);
  • brak miesiączki;
  • nasilenie fizycznych dolegliwości Zespołu Napięcia Przedmiesiączkowego, takich jak np. nabrzmiałe, obolałe piersi, bóle podbrzusza, silne uczucie zmęczenia i przygnębienia.

Podstawowym badaniem, jakie wykonuje się przy zaburzeniach cyklu miesiączkowego, jest sprawdzenie stężenia w surowicy krwi hormonów: FSH, LH, estradiolu w odpowiednich fazach cyklu, prolaktyny (w 2.-6. dniu cyklu), a także monitoring USG.

rozwiń

Owulacja (jajeczkowanie)

Jest to proces polegający na uwolnieniu komórki jajowej z jajnika do jajowodu. Owulacja u kobiet regularnie miesiączkujących występuje na 14 dni przed krwawieniem miesięcznym, z możliwością przesunięcia o dwa dni (dwa dni wcześniej lub później).

Owulacja następuje po fazie dojrzewania pęcherzyków jajnikowych, podczas której jeden z nich, pod wpływem wydzielanych hormonów płciowych i przysadkowych (LH, FSH, estrogeny), przekształca się w pęcherzyk Graafa. Pęcherzyk Graafa łączy się ze ścianą jajnika i uwalnia do jajowodu komórkę jajową – dochodzi tym samym do owulacji.

Tym, co może świadczyć o zbliżającej się owulacji, są właściwości śluzu szyjkowego. Śluz jest przezroczysty, gładki, śliski i ciągnący (daje się wyciągnąć w nitki). Tym samym można uznać, że taki śluz („śluz płodny”) jest podobny do białka jaja kurzego. Innym zjawiskiem, jakie towarzyszy owulacji, jest wzrost temperatury podstawowej ciała po odbytej owulacji. Temperatura wzrasta nieznacznie, zaledwie o 0,2-0,6º C.

Uwolnienie komórki jajowej (owulacja) i jej zapłodnienie przez plemnik jest równoznaczne z zapłodnieniem.

rozwiń

Pęcherzyki nasienne

Pęcherzyki nasienne stanowią uwypuklenie nasieniowodu w kształcie gruszkowatego płaskiego tworu. Są to gruczoły pomocnicze wytwarzające wydzielinę, która zawiera między innymi substancje będące źródłem energii dla plemników. Wydzielina pęcherzyków nasiennych pobudza plemniki do ruchu.  

rozwiń

Pierwsza miesiączka (menarche)

Nazwa menarche określa czas pojawienia się pierwszej miesiączki, która występuje między 10. a 16. rokiem życia. Jest to zależne od czynników środowiskowych, genetycznych, bytowych. Uważa się również, że czynnikiem warunkującym wystąpienie pierwszej miesiączki jest osiągnięcie odpowiedniego wzrostu (ok. 157 cm) oraz masy ciała (ok. 46,5 kg). Wystąpienie pierwszej miesiączki wiąże się również z porą roku i wpływem środowiska. Menarche występuje najczęściej w miesiącach zimowych (grudzień, styczeń) lub w letnich (lipiec i sierpień). Pierwsze miesiączki są najczęściej bezowulacyjne.

rozwiń

Pochwa

Pochwa  stanowi przejście między zewnętrznymi a wewnętrznymi narządami płciowymi. Ściana pochwy zbudowana jest z trzech warstw – błony zewnętrznej, środkowej błony mięśniowej i wewnętrznej błony śluzowej. W komórkach błony śluzowej zachodzą zmiany w trakcie cyklu płciowego zależne od hormonów jajnikowych.

W pochwie znajdują się określone szczepy baketrii, które tworzą tak zwaną florę bakteryjną. Powodują one zakwaszenie środowiska pochwy, co chroni macicę przed chorobami zapalnymi.

rozwiń

Prącie

Prącie to zewnętrzny narząd płciowy mężczyzny, inaczej zwany penisem. Jest to narząd o podwójnym zadaniu – służy do wprowadzenia nasienia do dróg rodnych kobiety w trakcie aktu płciowego oraz odprowadzania moczu.  Penis zbudowany jest dwóch ciał jamistych, gąbczastych, które wypełniają się krwią wskutek podniecenia seksualnego. Dzięki temu penis staje się sztywny i możliwa jest penetracja pochwy kobiety. W czasie wzwodu średnia długość prącia wynosi 15-17 cm. Poza funkcją wyprowadzania nasienia na zewnątrz prącie także wyprowadza mocz.

rozwiń

Przedsionek pochwy

Przedsionek pochwy to zewnętrzny narząd płciowy kobiety. Znajduje się pomiędzy wargami sromowymi mniejszymi. To eliptyczne zagłębienie z ujściem pochwy oraz cewki moczowej. Na ścianach przedsionka znajdują się ujścia gruczołów Bartholiniego, które wydzielają śluz nawilżający przedsionek pochwy i ułatwiający odbycie stosunku płciowego.

rozwiń

Wargi sromowe mniejsze

Wargi sromowe mniejsze to zewnętrzne narządy płciowe kobiety. Są to dwa fałdy skórne, częściowo lub całkowicie pokryte przez wargi sromowe większe. Skóra warg sromowych mniejszych jest nieowłosiona, wilgotna, o barwie różowej (barwa zależy od stopnia podniecenia). W ich obrębie nie występują gruczoły potowe, obecne są natomiast liczne gruczoły łojowe.

rozwiń

Wargi sromowe większe

Wargi sromowe większe to zewnętrzne narządy płciowe kobiety. Są to dwa fałdy skórne o ciemniejszej barwie przez gęsto rozmieszczone w skórze komórki pigmentowe. Ich zewnętrzna powierzchnia jest owłosiona, wewnętrzna natomiast pozbawiona jest włosków. Wargi  sromowe większe pełnią funkcję ochronną i barierową w stosunku do głębiej położonych części narządu rodnego kobiety. Ponadto zapewniają stałą temperaturę i wilgotność dróg rodnych.

rozwiń

Wskaźnik Pearla

Skuteczność metod antykoncepcyjnych można ocenić na podstawie współczynnika opracowanego przez Raymonda Pearla w 1932 r. Wskaźnik Pearla wskazuje, jakie jest ryzyko zajścia w ciążę pomimo stosowania antykoncepcji.

Wartość wskaźnika oznacza liczbę niepożądanych ciąż wśród 100 kobiet stosujących daną metodę antykoncepcji (jako jedyną) w ciągu roku, czyli przez około 1200 cykli. 

Wartości wskaźnika różnią się w zależności od stosowanej metody antykoncepcji oraz w zależności od stopnia skrupulatności w przestrzeganiu zaleceń danej metody.

Im niższy wskaźnik Pearla, tym dana metoda antykoncepcyjna jest skuteczniejsza.

Poniżej przedstawiono porównanie wartości wskaźnika Pearla dla poszczególnych metod antykoncepcyjnych (stosowanych rozłącznie z innymi metodami) w zależności od tego, czy metoda była skrupulatnie przestrzegana (pełna dyscyplina stosowania), czy też nie były przestrzegane wszystkie zalecenia danej metody (mniejsza dbałość o dokładność stosowania).

 

Metoda Antykoncepcji

Przy prawidłowym przestrzeganiu zaleceń dot. stosowania danej metody

Przy niepełnym przestrzeganiu  zaleceń dot. stosowania danej metody

HORMONALNE

Tabletki antykoncepcyjne dwuskładnikowe

0,01*

2,5*

Tabletki antykoncepcyjne dwuskładnikowe monofazowe

0,01*

0,3*

Tabletki antykoncepcyjne dwuskładnikowe dwufazowe

0,2*

2,5*

Tabletki antykoncepcyjne dwuskładnikowe trójfazowe

0,2*

2,0*

Tabletki jednoskładnikowe „Minitabletki”

0,5^

1,0^

Plastry antykoncepcyjne

0,6^

0,9^

Iniekcje hormonalne typu depot

0,3^

0,3^

Pierścienie dopochwowe

0,65^

0,65^

Wkładki wewnątrzmaciczne hormonalne

0,1*

0,3*

Implanty

0,2*

0,3*

BARIEROWE (MECHANICZNE)

Prezerwatywy męskie

3,0^

14,0^

Prezerwatywy żeńskie

5,0^

21,0^

Błony dopochwowe

6,0*

10,0*

Kapturki naszyjkowe

9,0^

40,0^

Gąbki plemnikobójcze

17,0*

24,0*

Środki plemnikobójcze

6,0^

26,0^

„AWARYJNE” I INNE

Tabletki „po”

0,4*

2,0*

Wkładki wewnątrzmaciczne z jonami miedzi

1,2*

3,0*

Wazektomia (mężczyzny)

0,10

0,15

„NATURALNE” METODY”

OKRESOWA WSTRZE-MIĘŹLIWOŚĆ

Kalendarzyk małżeński

14,0*

50,0*

Metoda termiczna

0,8*

1,4*

Metoda Billingsów (śluzu)

1,0*

23,0*

Metoda objawowo-termiczna

3,0*

35,0*

 

Metoda LAM (laktacyjna)

2,0^

20,0^

 

Stosunek przerywany

4,0

27,0

 

Wstrzemięźliwość seksualna

Zupełna wstrzemięźliwość: 0,0

Okresowa wstrzemięźliwość: 50,0^

 

Współżycie bez zabezpieczenia

85,0^

85,0^

* statystyki skuteczności metod antykoncepcyjnych pochodzą z: „Położnictwo i ginekologia”, t. 2, G. Bręborowicz, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010

^ statystyki skuteczności metod antykoncepcyjnych pochodzą z: „Podstawy seksuologii” pod red. nauk. Z. Lew-Starowicz, V. Skrzypulec, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010

rozwiń

Wzgórek łonowy

Wzgórek łonowy, zwany inaczej wzgórkiem Wenery, to zewnętrzna część narządów płciowych kobiety.

Ta wzniosłość tkanki tłuszczowej,  która od okresu dojrzewania zaczyna pokrywać się owłosieniem, znajduje się w przedniej części spojenia łonowego.

rozwiń

Zapłodnienie

Zapłodnienie to połączenie się komórki jajowej z plemnikiem, w wyniku czego powstaje nowa komórka, zwana zygotą.

Aby doszło do zapłodnienia, musi dojść do stosunku płciowego między kobietą a mężczyzną.

Plemniki są wprowadzane do dróg rodnych kobiety w momencie wytrysku. W sprzyjających warunkach mogą przetrwać tam nawet do 72 godzin.

Śluz w pochwie ułatwia ich transport do macicy. Odległość, jaką mają do pokonania, i kwaśne pH eliminują najsłabsze plemniki. W macicy jest już bardziej korzystne środowisko dla plemników (bardziej zasadowe), a dodatkowo plemniki są tam poddane korzystnemu działaniu enzymów, co pozwala im osiągnąć pełną aktywność.

Po około godzinnym wyścigu plemniki docierają do jajowodów, ale tylko w jednym z nich niektóre zastaną komórkę jajową. Z 500 milionów plemników, które mogą się znaleźć w nasieniu podczas wytrysku, do celu dociera kilkadziesiąt - kilkaset najbardziej wartościowych plemników.

Komórki rozrodcze męskie starają się wniknąć przez osłonkę jajową. Proces ten ułatwiają zawarte w ich główce specjalne enzymy i białka. Tylko jednemu plemnikowi udaje się wniknąć do komórki jajowej. W chwili kiedy główka plemnika wniknie do komórki jajowej, następuje zmiana chemicznego składu jajeczka osłonki komórki jajowej. To powoduje, że  wniknięcie do komórki jajowej przez inne plemniki staje się niemożliwe.

Zapłodniona komórka jajowa nazywa się zygotą.

Materiał genetyczny z plemnika łączy się z materiałem genetycznym komórki jajowej.

Zygota zaczyna się dzielić i przekształcać w zarodek. Po upływie około 12 godzin zarodek zaczyna się przemieszczać jajowodem do jamy macicy, gdzie nastąpi implantacja (zagnieżdżenie).

Do zapłodnienia może także dojść przez zabieg inseminacji nasieniem męża (AIH) lub dawcy (AID), lub dzięki metodzie in vitro.

rozwiń

Zmiany endometrium w cyklu miesiączkowym

Endometrium, czyli błona śluzowa macicy (czyt. więcej: Endometrium), zmienia się w trakcie cyklu miesiączkowego pod wpływem działania hormonów.

  • W fazie przedowulacyjnej (fazie dojrzewania komórki jajowej, fazie pomiesiączkowej) występuje podwyższone stężenie estrogenów. Wysoki poziom tego hormonu powoduje, że błona śluzowa macicy zaczyna wzrastać. Poszerzone endometrium przygotowuje się na przyjęcie zarodka.
  • W czasie owulacji błona śluzowa nadal rozrasta się (staje się coraz grubsza).
  • W fazie poowulacyjnej (w fazie przedmiesiączkowej) wydzielany hormon progesteron powoduje dalszy rozrost śluzówki macicy do około 7-8 mm grubości. Błona śluzowa jest bogata w komórki gromadzące glikogen, lipidy i białka. Oznacza to, że endometrium jest już w pełni gotowe do przyjęcia zapłodnionej komórki jajowej.
  • Jeśli nie dojdzie do zapłodnienia komórki jajowej, poziom estrogenu i progesteronu we krwi spada, dając sygnał endometrium do złuszczania się. W tym cyklu błona śluzowa macicy jest już zbędna i musi zostać wydalona z organizmu w postaci krwawienia.
  • Jeśli dojdzie do zapłodnienia, ciałko żółte znajdujące się w pęcherzyku w jajniku produkuje progesteron, który powoduje dalszy rozwój endometrium. Błona śluzowa macicy przekształca się w formę bogatą w substancje odżywcze, aby odżywiać zarodek, który jeszcze nie w pełni się zagnieździł.