Badania profilaktyczne w ginekologii

Wydrukowano z portalu
21 plus 7

Badania profilaktyczne w ginekologii

Morbum evitare quam curare facilius est” – Hipokrates

Współczesna medycyna, tak jak nigdy wcześniej, kieruje się tą złotą zasadą i wciąż udowadnia, że lepiej zapobiegać niż leczyć. Nawet teraz, gdy diagnostyka i leczenie w wielu gałęziach medycyny stoją na bardzo wysokim poziomie, podkreśla się fakt, że postępowanie mające za cel nie dopuścić do rozwoju choroby, jest ze wszech miar najważniejsze. Odpowiednie działania medyczne, często nagłaśniane w mediach przynoszą coraz lepsze efekty mimo tego, że nadal nie cieszą się oczekiwanym zainteresowaniem.

Z jakimi działaniami profilaktycznymi spotkać się można w gabinecie ginekologicznym? 

Szyjka macicy

Cytologię – podstawowe badanie dotyczące szyjki macicy, wykonać można w trakcie całego cyklu miesiączkowego, najlepiej zaraz po ustaniu krwawienia. Do pobrania cytologii stosuje się wziernik dopochwowy ułatwiający dostrzeżenie szyjki macicy i szczoteczkę cytologiczną. Z reguły stosuje się szczoteczki (również tzw. miękkie, jeśli kobieta jest w ciąży), niezalecane jest  natomiast używanie pałeczki do posiewów z racji zbyt małej ilość komórek pobranych tym sposobem. Cytologia klasyczna to niebolesne i szybkie badanie – pobranie rozmazu z tarczy szyjki macicy pozwoli ocenić skład komórek na szyjce macicy.

Tego typu badaniami profilaktycznymi, co 1–2 lata, powinny być objęte kobiety po ukończeniu 25. roku życia (najpóźniej w wieku 30 lat). W przypadku, gdy kobieta wcześnie rozpoczyna współżycie, badanie to wykonać należy nie później niż 3 lata po inicjacji seksualnej. W przypadku nie stwierdzenia zmian w cytologii i przy braku czynników ryzyka zachorowania na raka szyjki macicy badanie można powtarzać co 3 lata. Częściej (co około rok) to badanie powinny wykonać osoby z HIV, korzystające z leków immunosupresyjnych, z rozpoznanym zakażeniem wirusem HPV (wirus brodawczaka ludzkiego) lub leczone wcześniej z powodu nieprawidłowego wyniku cytologii. Na badanie częstsze niż co rok powinny udać się kobiety, u których w poprzednich rozmazach cytologicznych wynik był niejednoznaczny, lub też poprzednie rozmazy cytologiczne były mało czytelne z powodu domieszki śluzu, krwi lub obecności stanu zapalnego.

Ocena preparatów, a także potwierdzenie zmian wymagających dalszego postępowania opiera się na kilku systemach. Wcześniej najpopularniejszym był system wg Papanicolaou – znana wszystkim I („jedynka”), II („dwójka”), III („trójka”) lub wyższa, stanowiły szybki i łatwy sposób oznaczeń, co ułatwiało kobietom zapamiętanie klasy cytologicznej. Obecnie system ten, coraz częściej zastępowany zostaje przez klasyfikacją Bethesda (TBS). Niesie ona za sobą o wiele więcej informacji ułatwiających konieczną diagnostykę, inaczej szereguje i kwalifikuje do leczenia.

W profilaktyce raka szyjki macicy cytologia jest badaniem przesiewowym – kobieta z nieprawidłowym wynikiem jest kwalifikowana do dalszych specjalistycznych badań. Niekorzystna diagnoza wymaga potwierdzenia kolposkopowego. Mikroskopowe badanie szyjki macicy określi region na szyjce macicy, z którego konieczne może być pobranie wycinka do badania histopatologicznego. Dopiero po takim rozpoznaniu lekarz stawia ostateczną diagnozę. Szeroki wybór postępowania leczniczego pozwala oszczędzić szyjkę macicy, zwłaszcza u tych kobiet, które jeszcze nie rodziły.

Dodatkowym działaniem profilaktycznym dotyczącym chorób szyjki macicy są szczepienia. Udowodnionym czynnikiem predysponującym do wystąpienia transformacji nowotworowej na szyjce macicy jest wirus brodawczaka ludzkiego. Zakażenie tym wirusem, a zwłaszcza jego typami wysokoonkogennymi (zwłaszcza typami 16 i 18) podnosi ryzyko wystąpienia nowotworu u takiej osoby. Jako że rozpowszechnienie zakażeń tym wirusem jest duże (dotyczy wszystkich typów) i co potwierdza statystyka (80% młodych kobiet była, jest lub będzie zarażona tym wirusem), badacze skupili się nad profilaktyką tego zachorowania. Zalecenia PTG (Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego) są następujące: do szczepienia kwalifikowane są dziewczynki w wieku 11–12 lat oraz starsze do 18 roku życia, które wcześniej nie zostały zaszczepione, lub u których należy dokończyć rozpoczętą serię szczepień. Szczepienia przeprowadzane są w 3 dawkach, co jest istotne dla osiągnięcia pełnej ochrony.

Na rynku dostępne są obecnie trzy szczepionki:

  • dwuwalentna – chroni przed HPV 16 i 18
  • czterowalentna – chroni przed HPV 6, 11, 16 i 18
  • dzięwięciowalentna – chroni przed HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58

Bardzo wysoka skuteczność zapobiegania wystąpieniu zakażenia wirusami o wysokim potencjale nowotworzenia potwierdziły wcześniejsze założenia programu profilaktyki. Zabezpieczenie przed tą infekcją pozytywnie wpłynie na zdrowie kobiety i ochroni przed rozwinięciem zmian chorobowych. Pamiętać należy o jednym – przebyte szczepienie nie zwalnia kobiety z dalszego nadzoru cytologicznego – powinna się mu poddawać według standardowego programu diagnostyki.

Piersi

Nie ulega wątpliwości, że każda kobieta zna swoje ciało najlepiej. Stąd też tak ważna rola samobadania w profilaktyce raka piersi. Nie cieszy się to działanie jednak zbyt dużą popularnością i zainteresowaniem wśród kobiet. Część kobiet z obawy, że nie wykryje niepokojących zmian pomija to ważne badanie. Ważne jest jednak to, że to nie po stronie kobiety leży rola diagnostyczna. Ma ona jedynie wskazać, w której piersi stwierdza zmiany, które wcześniej nie występowały (guzki, bolesność, obrzęk), a na których skupiać się będzie ultrasonografista lub radiolog wykonując badania obrazowe.

Nawet niedoświadczona w samobadaniu piersi kobieta szybko nauczy się rozpoznawać nawet niewielkie zmiany w obrębie sutków. Popularne instrukcje zamieszczone w internecie pomogą wyrobić nawyk badania, a systematyczność doda pewności badającej.

Z każdą zmianą, która wyda się niepokojąca lub z taką, która wcześniej w tym miejscu w piersiach nie występowała, kobieta powinna się udać do lekarza. Ponowienie badania przez lekarza potwierdzi lub zaprzeczy obecności zmiany i będzie przyczynkiem do skierowania na badania obrazowe. Badania USG piersi wykonywane u większości kobiet młodych (do 50 roku życia) i MMG (mammografia) są narzędziami diagnostycznymi zmian w gruczołach sutkowych. Stosowane dodatkowe biopsje stwierdzonych zmian ustalą diagnozę – pobranie materiału ze zmiany pod kontrolą usg ostatecznie zamyka ścieżkę diagnostyczną.

Macica i jajniki

Ocena narządu rodnego z zasady opiera się na badaniu palpacyjnym i badaniu ultrasonograficznym. Nowoczesne gabinety wyposażone w doskonałej jakość sprzęt usg pozwalają tak zobrazować narządy miednicy mniejszej u kobiet, by wykryć nawet bardzo niewielkie zmiany. Diagnostyka jajników czy jamy macicy (obserwacja błony śluzowej, obecność polipów, mięśniaków czy innych wymagających leczenia zmian) może mieć miejsce jedynie poprzez badanie obrazowe. Takie usg przezpochwowe wykonać należy nie rzadziej niż co 2 lata. Częstsze badanie przejść powinny te kobiety, u których obserwacji wymaga progresja zmian – wzrost zmian mięśniakowatych, przerosty błony śluzowej, kontrola zmian torbielowatych jajników. Cały szereg badań opierających się na USG (sonoHSG – diagnostyka drożności jajowodów), przepływy Dopplera w naczyniach w obrębie zmian w jajnikach (mogące sugerować nowotworowy charakter zmian) pozwala poszerzyć zakres diagnostyki dzięki temu prostemu narzędziu. W rękach doświadczonego lekarza usg stanowi doskonały oręż w walce o wczesne wykrycie nieprawidłowości w narządzie rodnym.

Ginekologia w kwestii zapobiegania chorobom bardzo przypomina stomatologię. Częstą wymówką omijania badań profilaktycznych i przeglądu dentystycznego jest to, że „nic nie boli to nie chodzę”. Podobnie twierdzi nadal zbyt duża ilość kobiet w różnym wieku. Tu jednak pojawia się jedna zasadnicza różnica – jak zacznie boleć ząb to co najwyżej czeka nas bolesne borowanie. W ginekologii ból bardzo często jest niestety późnym objawem, który wieści długie, często operacyjne leczenie.

Skomentuj artykuł

Antykoncepcja, a otyłość Budowa pochwy, macicy i innych narządów płciowych żeńskich