Ciąża

Wydrukowano z portalu
21 plus 7

Okres ciąży to taki czas w życiu kobiety, kiedy zmienia się dosłownie wszystko. Przemiany, które zachodzą w ciele kobiety, wpływ noszonej ciąży na metabolizm, zmiany hormonalne, przestawienie gospodarki cukrowej i tłuszczowej, przebudowa kostna i wiele, wiele innych, prowadzą do porodu. Następnie w czasie około 6 tygodni wszystkie te zmiany cofają się i ciało kobiety powraca do stanu wyjściowego. Jaka jest naprawdę tajemnica procesów rządzących ciążą?

Zwyczajowo mówi się, że ciąża trwa 9 miesięcy. Jednak zdecydowanie bardziej wygodny jest podział tego okresu na tygodnie. 40 tygodni, a mówiąc jeszcze dokładniej: 281 dni ± 22 dni,  w czasie których płód rozwija się w ciele kobiety, to okres bardzo burzliwych przemian w zasadzie całego jej organizmu, których celem jest utrzymanie, prawidłowy rozwój i poród dziecka.

Wszystko zaczyna się stwierdzeniem spóźnionej miesiączki. Obrzmienie piersi, nieznaczne bóle brzucha, nudności lub wymioty, nadwrażliwość na zapachy to najczęstsze powody wykonania testu ciążowego. Po piątym tygodniu od pierwszego dnia ostatniej miesiączki test ciążowy jest najczęściej dodatni. Od tego momentu zagnieżdżony pęcherzyk ciążowy zaczyna się bardzo intensywnie rozwijać. W USG kontrolnym zauważyć można jego obecność w jamie macicy, tworzy się „bąbel” z małym zarodkiem. Dzięki coraz doskonalszym aparatom USG mamy możliwość usłyszenia bicia serca małego płodu. Taka obserwacja jest dla rodziców niesamowitym przeżyciem i z pewnością chwilą, której się nie zapomina.

I trymestr

Pierwszy trymestr ciąży jest czasem, w którym wykonuje się najwięcej badań i laboratoryjnych, i obrazowych. Wśród badań, które pacjentka powinna wykonać przed 12 tygodniem ciąży, są: morfologia, badanie ogólne moczu, pomiar glikemii, TSH (konieczna kontrola pracy tarczycy), WR (badanie w kierunku kiły), HCV (kontrola zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby typu C), HBS (kontrola zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby typu B), HIV, toksoplazmoza, różyczka, cytomegalia, grupa krwi z przeciwciałami anty-Rh, pomiar ciśnienia tętniczego, pomiar masy ciała. Dodatkowo, w celu odpowiedniego nadzoru i profilaktyki, pobiera się cytologię (jeśli poprzednia była ponad rok wcześniej) i posiew z kanału szyjki macicy.

Z całą pewnością wszystkie te badania posłużą lekarzowi, by zorientować się w stanie zdrowia ciężarnej i móc zareagować, gdyby wyniki któregoś z nich były poza granicami normy.

Jednym z ważniejszych badań ciążowych, niestety nadal zbyt często pomijanych, jest kontrola pracy tarczycy, czyli badanie TSH. Udowodniono, że prawidłowe funkcjonowanie tarczycy dla ciąży ma bardzo duże znaczenie, a odpowiedni poziom hormonów tarczycowych u matki nie naraża dziecka na zaburzenia rozwoju umysłowego. Pamiętać należy również o tym, że u ciężarnych trzeba utrzymywać niższy niż normalnie poziom TSH, tzn. poniżej 2,5 µIU/ml. Wartości, które przekraczają te wyniki, powinny zostać skonsultowane przez endokrynologa celem wyrównania poziomu hormonów tarczycowych.

Kolejnymi ważnymi badaniami z tej grupy są badania wirusologiczne. Ich interpretacja pozwoli wykryć świeże zakażenie (niebezpieczniejsze dla płodu) i oddzieli te pacjentki, które takie infekcje przebyły w przeszłości. W razie konieczności może okazać się zasadna konsultacja w szpitalu chorób zakaźnych, gdzie pod okiem specjalistów pacjentka przejdzie odpowiednie leczenie.Ma ono na celu ograniczyć do minimum wpływ wirusów na płód.

Dzięki coraz większemu rozwojowi badań i diagnostyki pacjentkom może zostać zaproponowane również badanie w kierunku konfliktu płytkowego PREFNAIT.  Badanie to, wykonywane między 9 a 20 tygodniem ciąży, całkowicie refundowane (dzięki naukowej współpracy między Polską i Norwegią), ma za zadanie odszukać te kobiety, u których mogą pojawić się problemy z krzepnięciem – kwalifikuje się je wówczas do ciąż wyższego ryzyka. W przypadku stwierdzenia tych zaburzeń opiekę nad ciężarną obejmie również Instytut Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie. 

Pierwszy trymestr ciąży to także czas, w którym ryzyko straty ciąży jest najwyższe. Według różnych statystyk jest ono ustalane na 10-30%. Staje się ono wyższe w przypadku chorób towarzyszących (cukrzycy, nadciśnienia, chorób immunologicznych) czy w przypadku stosowania używek (palenia, alkoholu, narkotyków).

Zmiany zachodzące w organizmie pacjentki mają przygotować ją na zaopatrzenie rozwijającego się płodu we wszystkie niezbędne składniki. Rośnie objętość krążącej krwi, powiększa się serce, zwiększa się ilość erytrocytów (czerwonych składników krwi przenoszących tlen), nieznacznie wzrasta częstość oddechów, wzrasta objętość oddechowa, zwiększa się objętość nerek, które muszą filtrować większą ilość krwi. Metabolizm nastawiony jest na anabolizm, czyli tworzenie energii dla rozwijającego się płodu.

II trymestr

Kolejny trymestr ciąży to czas, gdy płód rozwija się bardzo intensywnie. Zostało zakończone tworzenie się zawiązków narządów – teraz ich szybki rozwój ma za zadanie umożliwić funkcjonowanie małego organizmu. Kolejnymi badaniami, które pacjentka wykona przed każdą wizytą, będą morfologia i badanie ogólne moczu. Każda wizyta będzie się również łączyć z badaniem ginekologicznym oceniającym długość szyjki macicy, jej konsystencję, rozwarcie, a także rozwój macicy.  Ważnym badaniem w tym okresie ciąży jest USG tzw. „połówkowe”. Badanie wykonywane pomiędzy 18 a 22 tygodniem ciąży ma odpowiedzieć na jedno podstawowe pytanie – czy anatomia płodu jest prawidłowa. Niezwykle dokładnie ocenia się anatomię całego dziecka, zwracając szczególną uwagę na budowę i funkcjonowanie serca. Taka kontrola pozwoli stwierdzić zaburzenia w anatomii, które mogłyby sugerować ewentualne wady genetyczne. W razie obaw o prawidłowy rozwój płodu położnik skieruje pacjentkę na konsultację do ośrodka referencyjnego, by wykluczyć lub potwierdzić swoje obawy.

Szczególnym badaniem jest test obciążenia glukozą. Badanie wykonywane pomiędzy 24 a 28 tygodniem ciąży polega na pobraniu krwi na czczo i dwa razy po wypiciu płynu zawierającego 75 g glukozy (pobranie ustala się na 1 i 2 godziny po wypiciu). Pozwala ono zdiagnozować te pacjentki, u których występuje zaburzenie metaboliczne pod nazwą cukrzycy ciążowej. Specjalistyczne poradnie obejmą taką pacjentkę opieką, przeszkolą w postępowaniu i podpowiedzą odpowiednią dietę, której stosowanie gwarantuje utrzymanie poziomów glikemii (glukozy we krwi) na bezpiecznym dla płodu poziomie.

Intensywność zmian w metabolizmie pacjentki ulega zmniejszeniu. Masa ciała systematycznie wzrasta – ok. 2 kg na miesiąc, wzrasta również obwód brzucha. Rozwijająca się macica wymaga większego zapotrzebowania na krew, co implikuje wzrost przepływu krwi przez miednicę mniejszą i tym samym macicę. W piersiach następuje konsekwentna przemiana tkanki tłuszczowej w gruczołową, co ma przygotować sutek do laktacji. Z tego też powodu częstą obserwacją wśród ciężarnych jest wyciek siary z sutków. Jest to oczywiście jak najbardziej fizjologiczny objaw.  Ze względu na coraz większy i cięższy brzuch przebudowie podlega także układ mięśniowo-szkieletowy. Zwiększa się ruchomość w stawach, zwłaszcza w obrębie miednicy. Zmiana środka ciężkości implikuje zwiększenie lordozy lędźwiowej i kifozy piersiowej (fizjologicznych wygięć kręgosłupa). Charakterystyczny „kaczkowaty” chód ciężarnej tłumaczony jest zmianą kinetyki układu kostnego, w efekcie której dla swej wygody pacjentka chodzi nieco wychylona do tyłu i szerzej niż zwykle stawia stopy.

III trymestr

Trzeci trymestr to również ostatni etap przygotowań do porodu. Coraz bardziej doskwiera ciężar brzucha, brak mobilności, bóle kręgosłupa. Utrudnienia w codziennych czynnościach wzmagają tylko rozdrażnienie i wydłużają oczekiwanie na rozwiązanie. Pojawiające się obrzęki kończyn dolnych, często także sromu i krocza, nie poprawiają pacjentce nastroju. Lekarz zleci ostatnie kontrolne USG. Wykonywane ok. 31-32 tygodnia ciąży ponownie oceni anatomię płodu, zweryfikuje ilość wód płodowych, a także dojrzałość łożyska. Pod koniec ciąży lekarz skieruje pacjentkę na powtórne badania dotyczące WZW typu B i C, WR i HIV. Konieczny będzie również posiew z pochwy i odbytu w kierunku GBS (infekcji Streptococcus agalactiae). W razie stwierdzenia tej bakterii w posiewie będzie konieczne włączenie antybiotykoterapii podczas porodu. Działanie to służy ochronie noworodka przed tym patogenem.

Poród nie byłby możliwy, gdyby nie przygotowanie całego organizmu do tego wyzwania. Poszerzenie kośćca miednicy mniejszej, większe odległości między stawami umożliwiają główce wejście i przejście przez kanał rodny. Zwiększa się przepływ krwi przez macicę, systematyczne skurcze przedporodowe umożliwiają „trening” przed zbliżającą się „olimpiadą”.

W czasie ciąży pacjentka może liczyć na pomoc wykwalifikowanego personelu. Nie musi być to tylko lekarz. Wbrew przyjętemu porządkowi również położne mają prawo prowadzić kobietę w ciąży fizjologicznej. To niezbyt popularne w Polsce zjawisko z pewnością powinno się rozpowszechnić. Zyskiem dla pacjentki będzie z pewnością fakt, że położna znajdzie więcej czasu dla każdej ze swoich podopiecznych, służyć będzie również szeregiem informacji dotyczących samego porodu, jego prowadzenia i przebiegu. Z pewnością będzie to korzystne również wtedy, gdyby to właśnie ta położna miała asystować przy porodzie, a później dzięki wizytom patronażowym pomagać pacjentce w trakcie połogu. Ciągłość opieki perinatalnej jest ze wszech miar pozytywnym i przynoszącym wiele korzyści trendem w nowoczesnych ośrodkach europejskich. Położna ta, prowadząc również wizyty przedporodowe, podpowi,e jak i na co się przygotować. Rady te, w czasie intensywnego i obfitującego w wiele niepokoju i lęku okresu okołoporodowego, zyskują coraz większe uznanie wśród pacjentek.

Niesamowite zjawisko, którym jest ciąża, wciąż w wielu aspektach pozostaje tajemnicą, wciąż skrywa niespodzianki i nadal budzi wiele niepokoju. By ten stres zminimalizować do zera, pacjentka w ciąży powinna się czuć bezpieczna. Wsparcie rodziny i partnera, zaufanie do lekarza i w końcu owocna współpraca z położną mogą ją tylko umocnić w przekonaniu, że jest w komfortowym położeniu. Mimo przeciwności, jakie czasem napotykają kobietę w ciąży, okres ten nie musi być wyłącznie czasem fatalnego samopoczucia i nastroju. Warto więc zadbać o interdyscyplinarne wsparcie pacjentki, bo takim, które czują się bezpiecznie, łatwiej będzie przeżyć tę 40-tygodniową przygodę.

Skomentuj artykuł

Choroby piersi Co się ze mną dzieje?! - najczęstsze problemy ginekologiczne