Cukrzyca a ciąża

Wydrukowano z portalu
21 plus 7

Zdecydowana większość ciężarnych to młode, zdrowe kobiety. Ciąże, przebiegające bez żadnych powikłań i problemów, określa się mianem fizjologicznych. Nadzór nad taką ciążą wymaga podstawowych badań i systematycznych, najczęściej comiesięcznych kontroli lekarskich. Kończą się one urodzeniem zdrowego noworodka i szybkim powrotem do domu. Jednak nie wszystkie ciężarne wchodzą w okres upragnionego macierzyństwa w pełnym zdrowiu. Coraz częściej wykrywane są zaburzenia, które przez swój wpływ na przebieg ciąży komplikują jej rozwój, a jednym z nich jest cukrzyca. Jak bardzo jest ona niebezpieczna, jaki ma wpływ na rozwój płodu i z czym wiąże się okres prenatalny obciążony zaburzeniami metabolizmu glukozy?

Cukrzyca to zbiór zaburzeń metabolicznych charakteryzujących się przede wszystkim hiperglikemią, czyli zbyt wysokim poziomem cukru we krwi. Przewlekłe, stałe podwyższenie jego stężenia prowadzić może do zaburzeń w metabolizmie białek, tłuszczów i gospodarki wodno-elektrolitowej. Te zaburzenia mogą być powodem wielu zmian w organizmie zarówno matki, jak i rozwijającego się płodu.

Cukrzyca jest najczęstszym schorzeniem występującym w trakcie ciąży. W populacji kobiet w Europie stwierdza się ją u ok. 3-5% kobiet. Ze względu na moment wystąpienia tej choroby i jej skutków dla ciąży dzielimy ją na:

  • cukrzycę ciążową – schorzenie rozwija się lub jest po raz pierwszy rozpoznane w ciąży;
  • cukrzycę przedciążową – kobieta choruje na cukrzycę (typ 1, 2 lub inne), gdy zachodzi w ciążę.

W ciąży powikłanej cukrzycą ciążową najczęściej spotykanym zaburzeniem jest nadmierna masa płodu. U noworodków z makrosomią częściej rozpoznawane są zaburzenia metaboliczne, w tym hipoglikemia (zbyt mała zawartość glukozy we krwi we wczesnym okresie poporodowym). Zwiększa się u nich również ryzyko rozwoju chorób takich jak otyłość, cukrzyca typu 2, choroby układu krążenia w dojrzałym wieku.

Każdą kobietą w ciąży zmagającą się z cukrzycą (przedciążową lub ciążową) powinien zajmować się wykwalifikowany, wielospecjalistyczny zespół. W jego skład wejść powinni tacy specjaliści jak: położnik, diabetolog, neonatolog, pielęgniarka edukacyjna, dietetyk, okulista. Największy nacisk na dokładną diagnostykę i szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia przykłada się do okresu przedkoncepcyjnego (przed zajściem w ciążę), a także do pierwszych 12 tygodni ciąży. To właśnie w tym czasie kobiety obciążone ryzykiem wystąpienia cukrzycy powinny zostać starannie zbadane i konsultowane przez wyżej wymienionych specjalistów. Prawidłowe utrzymanie poziomu cukru we krwi pozwoli na rozsądne przygotowanie się do macierzyństwa. Podkreślenia wymaga fakt, że to w I trymestrze ciąży hiperglikemia jest najbardziej szkodliwa dla rozwijającego się płodu. To właśnie ten moment i odpowiednie postępowanie matki ma za zadanie uchronić najintensywniejszy okres organogenezy (powstawania zawiązków wszystkich narządów) przed destrukcyjnym wpływem wysokich poziomów cukru we krwi.

W okresie planowania ciąży u każdej kobiety chorującej na cukrzycę, koniecznością stają się dodatkowe badania. Uwagi wymaga ocena stanu wydolności nerek, ciśnienia tętniczego krwi, stanu układu krążenia, kontrola narządu wzroku. W przypadku stwierdzenia poważnych nieprawidłowości pracy nerek, niewyrównanego bądź źle kontrolowanego ciśnienia czy zaburzeń narządu wzroku, może okazać się, że wskazane będzie odsunięcie planów prokreacyjnych do momentu wyleczenia tych schorzeń.

Diagnostyka zaburzeń metabolizmu cukrów ma miejsce już w pierwszym trymestrze. Badanie poziomu cukru we krwi na czczo jest podstawowym badaniem, a możliwe dalsze postępowanie opiera się na wynikach:

  • glikemia < 92mg% – wynik prawidłowy.

Takim ciężarnym zaleca się wykonanie OGTT (doustny test obciążenia glukozą) pomiędzy 24-28 tygodniem ciąży. Odstępstwem są tu kobiety z grupy ryzyka wystąpienia cukrzycy, czyli: wieloródki, > 35lat, z nadwagą, po porodzie dziecka z masą ciała > 4000 g, z nadciśnieniem tętniczym, z przebytą cukrzycą ciężarnych w poprzedniej ciąży, z cukrzycą w rodzinie. W takiej sytuacji już na początku ciąży kobiety te powinny wykonać OGTT.

  • glikemia pomiędzy 93 mg/dl a 125 mg/dl – wynik nieprawidłowy. Należy wykonać w jak najkrótszym czasie badanie OGTT.
  • glikemia 126 mg/dl lub więcej –konieczne powtórzenie badania na czczo i w razie ponownego poziomu glikemii 126 i więcej mg/dl, wynik wskazuje na cukrzycę ciężarnych, co skutkuje koniecznością konsultacji w ośrodku referencyjnym zajmującym się tą chorobą. W przypadku, gdy kolejny pomiar wskaże wynik 125 mg/dl lub mniej, należy przeprowadzić OGTT.
  • glikemia 200 mg/dl lub więcej – ciężarna powinna zostać szybko skonsultowana w ośrodku referencyjnym z rozpoznaniem cukrzycy ciążowej. Nie należy wykonywać OGTT.

Badanie OGTT, czyli doustny test obciążenia glukozą, jest wykonywany na czczo w odstępstwie 8-14 godzin od ostatniego posiłku. Przez ok. 3 dni poprzedzających test, ciężarna nie powinna ograniczać przyjmowania węglowodanów. Test polega na spożyciu 75 g glukozy rozpuszczonej w 250-300 ml wody (płyn należy wypić w ciągu 5 minut od sporządzenia).  Test OGTT jest badaniem w spoczynku, więc ciężarna powinna powstrzymać się od poruszania, jedzenia czy palenia papierosów. Ważne do podkreślenia jest to, że krew do badania pobiera się na czczo (przed wypiciem roztworu cukru), a także jedną i dwie godziny po wypiciu płynu. Apteki wprowadziły glukozę o cytrynowym posmaku, co ułatwia wypicie tego roztworu – jest on bardzo słodki i część kobiet może mieć problemy, by spożyć go w całości.

  • O cukrzycy mówimy, gdy po teście OGTT otrzymamy wyniki jak poniżej:
  • badanie na czczo ≥ 92 mg% lub 5,1 mmol/l
  • badanie po godzinie ≥ 180 mg% lub 10 mmol/l
  • badanie po dwóch godzinach ≥ 153 mg% lub 8,5 mmol/l

W przypadku stwierdzenia cukrzycy, ciężarna udaje się do ośrodka referencyjnego na „szkolenie cukrzycowe”. Polega ono na zapoznaniu z najważniejszymi kwestiami dotyczącymi nadzoru cukrzycowego (pomiary glikemii, obsługa glukometru), ocenie ryzyka dla płodu i zaplanowaniu dalszego przebiegu ciąży. Kontrolę i nadzór nad takim postępowaniem sprawują Poradnie Diabetologiczne dla ciężarnych. Tam też wdrażana jest odpowiednia dieta (unikanie pokarmów o wysokim indeksie glikemicznych) i ocena skuteczności utrzymywania odpowiednich poziomów glikemii przez ciężarną. W przypadku, gdy sama dieta przestanie wystarczać i poziomy cukrów przekraczać będą dopuszczalne normy, wymagane będzie włączenie do leczenia insuliny.

Specjalistyczny nadzór nad ciężarną z cukrzycą to częstsze niż przy ciąży fizjologicznej wizyty lekarskie (najczęściej co 14 dni). Systematyczna ocena wzrostu płodu w USG ma za zadanie ocenić ryzyko występowania częstej przy cukrzycy makrosomii płodu (nadmiernego wzrostu masy płodu). Zaleca się dodatkowo ocenę ruchów płodu w III trymestrze ciąży, a także cotygodniowe wykonywanie KTG (kardiotokografia płodowa) od 36 tygodnia ciąży.

Z racji tego, że cukrzyca ciążowa może zwiększać ryzyko wystąpienia zaburzeń metabolicznych również po ciąży, proponuje się obecnie następującą diagnostykę poporodową:

  • w okresie połogu po upływie 6-12 tygodni po porodzie należy wykonać test doustnego obciążenia 75g glukozy (OGTT);
  • raz na 3 lata kontrolę glikemii na czczo.

Prawidłowo unormowana cukrzyca nie musi być dla ciąży niebezpieczna. Specjalistyczna wiedza o jej wpływie na ciążę pozwoli wcześnie wykryć spodziewane zaburzenia i im przeciwdziałać. Ciężarna otoczona opieką przez wykwalifikowany zespół terapeutyczny szczęśliwie donosi ciąże i urodzi zdrowego noworodka.

Skomentuj artykuł

Co się ze mną dzieje?! - najczęstsze problemy ginekologiczne Cykl miesiączkowy - hormonalne rodeo