Leki w ciąży

Wydrukowano z portalu
21 plus 7

Codzienna obserwacja ciężarnych potwierdza, że nie do końca trafne i sprawiedliwe jest potoczne powiedzenie, że ciąża to nie choroba.  Wiele ze schorzeń wikłających przebieg ciąży może się okazać dużym zagrożeniem dla zdrowia, a nawet życia kobiety. Często to właśnie ciąża może potęgować objawy niektórych towarzyszących chorób, może je nasilać, może także zwiększać ryzyko wystąpienia powikłań. Zasadna staje się obawa czy leki, które należy wtedy stosować, będą miały wpływ na rozwijający się płód. Strach potęgowany przez liczne wpisy na forach internetowych potrafi spędzić sen z powiek przyszłej mamie. Lęk przed stosowaniem leków w ciąży doprowadzić może jednak do zaostrzenia procesu chorobowego, co będzie z pewnością niekorzystne dla ciąży. Statystyki podają, że średnio 2-3 razy na tydzień internista zleca stosowanie leków ciężarnym, a aż 8% z nich zmuszonych jest do stosowania leków przewlekle. Które leki można zatem stosować w ciąży, a których należy się kategorycznie wystrzegać?

Bezpieczeństwo rozwijającego się dziecka zawsze jest na pierwszym miejscu podczas konieczności zaaplikowania leków kobiecie. Priorytetem staje się, by stosowana kuracja przyniosła maksymalnie pozytywny efekt leczniczy dla ciężarnej, a minimalnie negatywny dla płodu. Główną rolę gra tu bariera łożyskowa, czyli sprytny mechanizm na granicy mama-płód, który jednym lekom pozwala przenikać do płodu bez problemu, a w przypadku innych substancji taka reakcja nie zachodzi. Znajomość tych zależności pozwala tak dobrać leczenie, by przenikanie to było możliwie w jak najmniejszym stopniu. Ograniczeniem w rozszerzaniu wiedzy o tych preparatach jest rzecz jasna bioetyka, zgodnie z którą nie prowadzi się badań klinicznych z udziałem kobiet ciężarnych. Jednak dzięki ogromnej masie badań na zwierzętach udało się ujednolicić grupy leków pod względem ich potencjalnego wpływu na dziecko w łonie matki. Klasyfikacja FDA uwzględniająca działanie tych leków stanowi instrukcję, które z nich są bezpieczne, a które przeciwwskazane. Przedstawia ona następujący podział:

Kategoria A

W kontrolowanych badaniach klinicznych przeprowadzonych u kobiet w ciąży nie wykazano szkodliwego wpływu leków tej kategorii na płód. Uznaje się, że leki z kategorii A są bezpieczne w czasie ciąży.

Kategoria B

W badaniach przedklinicznych na zwierzętach nie wykazano ryzyka szkodliwego wpływu leków tej kategorii na płód, ale nie przeprowadzono badań klinicznych u kobiet w ciąży i nie potwierdzono tego. Uznaje się, że leki z kategorii B są prawdopodobnie bezpieczne w czasie ciąży, ale należy zachować ostrożność podczas ich stosowania.

Kategoria C

W badaniach doświadczalnych na zwierzętach wykazano działanie szkodliwe leków tej kategorii na płód, ale nie przeprowadzono badań klinicznych u kobiet w ciąży i nie potwierdzono tego. Leki z kategorii C mogą być stosowane u kobiet w ciąży tylko wtedy, gdy korzyści z ich stosowania u matki przewyższają ryzyko działań niepożądanych na płód.

Kategoria D

Dotychczas wykazano ryzyko szkodliwego działania leków tej kategorii na płód. Leki kategorii D mogą być stosowane w stanach zagrażających życiu matki – jeżeli inne, bezpieczniejsze leki nie mogą być podane lub są/były nieskuteczne. 

Kategoria X

Dotychczas wykazano i udokumentowano działanie szkodliwe leków tej kategorii na płód. Leki z kategorii X są bezwzględnie przeciwwskazane u kobiet w ciąży!

Każdy producent zaleca dużą ostrożność w przypadku przyjmowania leków. Podkreślenia wymaga fakt, że pierwszy trymestr ciąży to okres najbardziej intensywnej organogenezy (tworzenia zawiązków wszystkich narządów). Jest to zatem moment, w którym należy wystrzegać się wszystkich niepotrzebnych substancji chemicznych mogących mieć wpływ na zaburzenie rozwoju płodu w tym wczesnym okresie ciąży.  To właśnie w pierwszym trymestrze ciąży zastosowanie niedozwolonych leków (ale także nikotyny, alkoholu czy narkotyków) może mieć największy wpływ na wystąpienie zaburzeń rozwojowych. Chora ciężarna w żadnym wypadku nie powinna stosować samodzielnie jakichkolwiek leków. Ważna jest ocena z jednej strony zasadności użycia danego leku, a także jego potencjalnego wpływu na ciążę. Konsultacja z lekarzem zalecana jest w przypadku substancji klasy A i B, ale staje się koniecznością w przypadku leków z grupy C, D i X. Zasadna staje się w takim przypadku ocena tego, jak wiele korzyści przyniesie zastosowanie danego leczenia w stosunku do zagrożeń, jakie może powodować. 

Odpowiednie zaprojektowana farmakoterapia zakłada unikanie polipragmazji, czyli przyjmowania wielu preparatów jednocześnie. Nacisk kładzie się na stosowanie pojedynczych leków w możliwie minimalnych dawkach, przez dopuszczalnie najkrótszy czas. Wybór leków z grupy A lub B ułatwia podjęcie decyzji o wdrożeniu terapii, ponieważ ich stosowanie uznaje się za bezpieczne. Leki te akceptowane są przez ciężarne o wiele bardziej, co pozytywnie wpływa na przebieg leczenia.

„Popularnym” przykładem negatywnego działania jest lek talidomid, który stosowany był u ciężarnych jako preparat przeciwbólowy i przeciwwymiotny, a który wstępnie uznano za bezpieczny dla płodu. Wynaleziony w połowie lat pięćdziesiątych i szeroko stosowany okazał się lekiem teratogennym powodujących liczne zmiany i deformacje anatomiczne u dzieci, których matki go stosowały. Natychmiast wycofany z rynku był impulsem do jeszcze liczniejszych badań dotyczących bezpieczeństwa stosowania. Obecnie bardzo rygorystyczne metody badań i nadzoru nad produkcją leków pozwalają na ich bezpieczniejsze stosowanie. 

Farmakoterapia ciężarnych powinna być przemyślana, dobrze zaplanowana i rygorystycznie nadzorowana. Część z leków, które pacjentka przyjmowała przed zajściem w ciążę, powinny zostać odstawione, część z nich zmienione, a przy niektórych  można pozostać w trakcie ciąży. Dobrym przykładem jest tu leczenie padaczki. Choroba wymagająca często długotrwałego podawania leków stanowi duże wyzwanie dla neurologa i ginekologa. W tym przypadku ogromne znaczenie ma przygotowanie pacjentki do ciąży poprzez odpowiednie dostosowanie leków jeszcze przed zapłodnieniem, które ustabilizują chorobę i które ciężarna będzie mogła nadal przyjmować w kolejnych trymestrach ciąży.

Ciąża jako okres tworzenia nowego życia jest podatna na wiele czynników fizycznych czy chemicznych i winna być chroniona przed ich negatywnym wpływem. Pełna dowolność stosowania farmaceutyków nie znajduje uzasadnienia i podnieść może ryzyko wystąpienia nieodwracalnych zaburzeń. Rozsądne stosowanie leków podniesie skuteczność terapii, jednocześnie nie powodując wzrostu ryzyka dla płodu.

Skomentuj artykuł

Leczenie kłykcin kończystych i jej objawy Łóżkowe w(y)padki – czyli co robić „po”