Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne

Wydrukowano z portalu
21 plus 7

CO TO JEST?

Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne zawierają dwa rodzaje hormonów – estrogeny i progestageny (gestageny). Głównym składnikiem odpowiadającym za działanie antykoncepcyjne jest gestagen, którego działanie polega na hamowaniu owulacji, zwiększeniu lepkości śluzu szyjkowego i ograniczeniu możliwości penetracji przez plemniki oraz powodowaniu zmian w błonie śluzowej macicy (endometrium). Progestagen zmniejsza również kurczliwość jajowodów. Estrogeny ograniczają rozwój pęcherzyka Graafa, a co za tym idzie – potęgują hamowanie jajeczkowania.

KOMU POLECANE?

Ta metoda antykoncepcji jest polecana przede wszystkim młodym, zdrowym, aktywnym seksualnie i niepalącym kobietom.

SKUTECZNOŚĆ

Przyjmowanie dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych jest bardzo skuteczną metodą zapobiegania ciąży. Przy prawidłowym stosowaniu preparatu prawdopodobieństwo zajścia w ciążę jest niezwykle małe (wskaźnik Pearla: 0,1). Jeśli jednak kobieta nie stosuje się w 100% do zaleceń producenta, to ryzyko zajścia w ciążę staje się wyższe (wskaźnik Pearla: 6,0–8,0).

PODZIAŁ DWUSKŁADNIKOWYCH TABLETEK ANTYKONCEPCYJNYCH

Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne różnią się między sobą dawką hormonów:

  • jednofazowe – preparaty zawierające stałą dawkę hormonów, co oznacza, że wszystkie tabletki w opakowaniu mają identyczny skład hormonalny. Na polskim rynku jest najwięcej tabletek antykoncepcyjnych tego rodzaju
  • dwu-, trójfazowe – preparaty, w których dawka hormonów jest różna w zależności od dnia cyklu. Oznacza to, że poszczególne tabletki w jednym opakowaniu różnią się między sobą dawką hormonów. Zmiany zawartości hormonów mają na celu „naśladowanie” naturalnych wahań hormonalnych w organizmie kobiety zachodzących w trakcie cyklu miesiączkowego.

Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne różnią się rodzajem progestagenu oraz zawartością estrogenu (najczęściej jest to etynyloestradiol). Ze względu na rodzaj progestagenu tabletki zostały umownie podzielone na generacje.

I GENERACJI – noretynodrel (w piramidzie można te nazwy wpisać pod głównym hasłem „TABL. I GENERACJI”)

II GENERACJI – + noretysteron, lewonorgestrel

III GENERACJI – dezogestrel, norgestimat

IV GENERACJI – dienogest, drospirenon

PREPARATY I GENERACJI

Do tej grupy zaliczane są pierwsze tabletki antykoncepcyjne, które zawierały progestagen w formie noretynodrelu lub chlormadinonu, a także estrogen w postaci etynyloestradiolu. W trakcie stosowania tych preparatów można było zaobserwować pojawienie się u kobiet nadmiernego owłosienia albo zmian trądzikowych.

Ciekawostka

W pierwszych tabletkach tego typu, stosowanych w latach 60., dobowa dawka estrogenu odpowiadałaby obecnej tygodniowej, a dawka progestagenu wystarczyłaby na cały cykl.

PREPARATY II GENERACJI

Tabletki antykoncepcyjne zawierają progestagen II generacji (lewonorgestrel, noretysteron lub octan noretysteronu), a także estrogen w formie etynyloestradiolu. Stosowanie tego rodzaju antykoncepcji hormonalnej może powodować objawy androgenizacji (trądzik, nadmierne owłosienie).

Ciekawostka

Istnieje opinia, że stosowanie preparatów II generacji stwarza mniejsze ryzyko wystąpienia zakrzepicy niż w przypadku tabletek III i IV generacji.

PREPARATY III GENERACJI

Tabletki antykoncepcyjne zawierające progestagen w postaci dezogestrelu, gestodenu lub norgestimatu. Charakteryzują się selektywnością, minimalnym działaniem androgennym i najczęściej są przepisywane kobietom, które mają problemy ze skórą lub włosami.

PREPARATY IV GENERACJI

Tabletki antykoncepcyjne zawierające progestagen w postaci dienogestu lub drospirenonu, a także estrogen w formie etynyloestradiolu lub walerianianu estradiolu. Charakteryzują się działaniem antyandrogennym.

SPOSÓB UŻYCIA

Leki antykoncepcyjne należy stosować według zaleceń lekarza.

Antykoncepcyjne tabletki dwuskładnikowe zażywa się codziennie o stałej porze (najlepiej tej samej godzinie) przez trzy tygodnie (21 dni), a następnie przez tydzień nie przyjmuje się tabletek. Na blistrze każda tabletka oznaczona jest dniem tygodnia, w którym trzeba ją połknąć, należy więc zażywać je zgodnie ze wskazówkami na opakowaniu (taki system zmniejsza prawdopodobieństwo pomyłki). Przyjmuje się jedną tabletkę na dobę. Każde kolejne opakowanie rozpoczyna się po tygodniowej przerwie, w czasie której pojawia się tzw. krwawienie z odstawienia (wygląda jak typowe krwawienie miesiączkowe). Krwawienie występuje zwykle po dwóch–trzech dniach od przyjęcia ostatniej tabletki. Warto wiedzieć, że na rynku pojawiły się preparaty zawierające 28 (21+7) tabletek w opakowaniu, z których siedem to placebo, dzięki czemu kobiety nie muszą robić tygodniowej przerwy i pamiętać o ponownym rozpoczęciu dawkowania. Takie tabletki przyjmuje się w sposób ciągły, a krwawienie występuje w ostatnim tygodniu zażywania tabletek. Opisany system (every day pill) jest popularny w Stanach Zjednoczonych i z pewnością skorzysta z niego wiele Polek. W przypadku stosowania tabletek w tym systemie, krwawienie z odstawienia występuje w trakcie stosowania tabletek placebo (z ostatniego rzędu blistra).

Pierwszą doustną tabletkę antykoncepcyjną przyjmuje się w pierwszym dniu krwawienia miesiączkowego. Kobieta jest zabezpieczona od pierwszego dnia stosowania. Jeśli jednak pierwsza tabletka zostanie przyjęta między drugim a piątym dniem miesiączki, to przez tydzień należy stosować dodatkową metodę antykoncepcji. Warto pamiętać, że w pierwszych cyklach stosowania tabletek antykoncepcyjnych mogą występować krwawienia międzymiesiączkowe. Zjawisko to ma charakter przejściowy i powinno samoistnie ustąpić (w przeciwnym razie należy zgłosić się do lekarza)

Kobieta może zrezygnować z krwawień – jest to możliwe po konsultacji lekarskiej. Kobieta „rezygnuje” wtedy z siedmiodniowej przerwy (rozpoczyna od razu kolejne opakowanie) lub – w przypadku schematu 21+7 – nie zażywa ostatnich siedmiu tabletek z opakowania. Większość klinicystów uważa, że nie ma żadnych przeciwwskazań do regulacji częstotliwości krwawień.

CHOROBY A DWUSKŁADNIKOWE TABLETKI ANTYKONCEPCYJNE

Stosowanie doustnych tabletek antykoncepcyjnych, poza działaniem zabezpieczającym przed ciążą, może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na nowotwory i inne choroby.

Poniżej zostaną przedstawione dane uzyskane w wyniku stosowania dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych (DTA).

DTA CHRONIĄ PRZED RAKIEM ENDOMETRIUM (Rakiem trzonu macicy)

Badania nad wpływem jednofazowych dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych wskazują, że stosowanie ich zmniejsza ryzyko rozwoju nowotworu endometrium. Warto podkreślić, że badania kliniczne potwierdzają, że już po pierwszym roku stosowania preparatu ryzyko powstania raka trzonu macicy zmniejsza się aż o 50%, a po 3 latach jest jeszcze mniejsze. Co ciekawe, efekt ochronny utrzymuje się minimum 20 lat od odstawienia dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych.

Ciekawostka: Ze względu na ochronne działanie, dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne są polecane kobietom obciążonym ryzykiem wystąpienia raka endometrium oraz kobietom, które nie rodziły.

CZY DTA CHRONIĄ PRZED RAKIEM SUTKA?

Wyniki badań przeprowadzonych na ten temat są niejednoznaczne. Według niektórych z nich u kobiet stosujących DTA może występować nieznacznie zwiększone ryzyko zachorowania na raka sutka (piersi). Ale jest także wiele badań, które mówią, że stosowanie DTA może zmniejszać to ryzyko. Natomiast jedno jest pewne – kobiety stosujące ten rodzaj antykoncepcji zwykle częściej zgłaszają się na badania lekarskie, a to pozwala na wczesne wykrywanie i skuteczne leczenie choroby.

DTA CHRONIĄ PRZED RAKIEM JAJNIKA

Badania kliniczne wskazują, że stosowanie dwuskładnikowej tabletki antykoncepcyjnej zabezpiecza przed rozwojem raka jajnika, a ryzyko wystąpienia nowotworu jest aż o 40% mniejsze niż u kobiet niestosujących tej metody antykoncepcyjnej. Im dłużej przyjmowane są tabletki, tym bardziej zmniejsza się ryzyko wystąpienia raka jajnika. Korzystne działanie DTA można nawet stwierdzić jeszcze nawet po 20 latach od ich odstawienia. Wspomniana ochrona zaczyna się po około trzech–sześciu miesiącach stosowania preparatu.

Ciekawostka: Stosowanie dwuskładnikowej tabletki antykoncepcyjnej przez więcej niż dziesięć lat zmniejsza ryzyko rozwoju raka jajnika aż o 80%.

DTA A RAK SZYJKI MACICY

Zależność między stosowaniem dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych a ryzykiem rozwoju raka szyjki macicy jest bardzo złożona. Badania wykazały, że stosowanie DTA zwiększa ryzyko wystąpienia raka szyjki macicy u kobiet zakażonych wirusem HPV (wirus brodawczaka ludzkiego). U kobiet przyjmujących DTA dłużej niż pięć lat to ryzyko zwiększa się dwukrotnie, a stosowanie tej metody antykoncepcji przed 20. rokiem życia stanowi dodatkowy czynnik ryzyka. Dlatego szczególnie u kobiet wykorzystujących tę metodę antykoncepcji zaleca się regularne wykonywanie badań cytologicznych.

DTA A ZAKRZEPICA

Badania kliniczne wskazują, że ryzyko zakrzepicy (choroby zakrzepowo-zatorowej polegającej na zamknięciu światła żyły lub tętnicy) jest większe u kobiet stosujących antykoncepcję hormonalną w porównaniu z kobietami niestosującymi antykoncepcji. Uważa się jednak, że to ryzyko jest nadal niewielkie (największe w pierwszym roku przyjmowania preparatu). Co ciekawe, ryzyko zakrzepicy żył jest jeszcze większe u kobiet w okresie ciąży oraz bezpośrednio po porodzie.

Ryzyko zakrzepicy żylnej u kobiet stosujących złożone, hormonalne środki antykoncepcyjne wzrasta:

  • z wiekiem,
  • jeśli członek rodziny chorował na zakrzepicę w młodym wieku,
  • u osób otyłych,
  • w okresie okołooperacyjnym,
  • przy długotrwałym unieruchomieniu.

Stosowanie złożonych, hormonalnych środków antykoncepcyjnych wiąże się także ze zwiększonym ryzykiem zakrzepicy tętniczej. Wzrasta ono u kobiet:

  • otyłych,
  • palących papierosy – zwłaszcza po 35. r.ż.,
  • z wiekiem,
  • z nadciśnieniem tętniczym,
  • które miały w rodzinie przypadki zawału lub udaru mózgu (zwłaszcza gdy zachorował młody członek rodziny),
  • z cukrzycą,
  • z migrenowymi bólami głowy,
  • z chorobami serca.

DTA A CHOROBY PRZENOSZONE DROGĄ PŁCIOWĄ

Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne nie chronią przed chorobami przenoszonymi drogą płciową (np. przed wirusem HIV).

Możliwe DZIAŁANIA NIEPOŻADANE

Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne, tak jak inne leki, obok podstawowego działania mogą powodować również działania niepożądane. Mogą one zależeć od wielu czynników, np. od rodzaju progestagenu, dawki estrogenu itd. Dzięki dostępności różnych rodzajów tabletek, lekarz może wybrać najlepszą metodę antykoncepcji i ograniczyć ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.

W trakcie stosowania DTA mogą wystąpić:

  • zwiększenie masy ciała,
  • ból głowy,
  • wahania nastroju,
  • tkliwość piersi,
  • wymioty, biegunka,
  • zatrzymanie płynów,
  • zmniejszenie libido,
  • nietolerancja soczewek kontaktowych,
  • upławy.

ZALETY

DTA poza działaniem antykoncepcyjnym posiadają również korzyści niezwiązane z antykoncepcją.

Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne:

  • to jedna z najskuteczniejszych metod antykoncepcji,
  • to w pełni odwracalna metoda antykoncepcji (powrót płodności następuje od razu po odstawieniu tabletek, jednak pierwsze cykle mogą być bezowulacyjne),
  • pozwalają na spontaniczny seks (ich stosowanie nie jest bezpośrednio związane z aktem płciowym, jak np. zakładanie prezerwatywy).

Poza tym tabletki antykoncepcyjne:

  • zmniejszają dolegliwości związane z zespołem napięcia przedmiesiączkowego,
  • zmniejszają obfitość i bolesność miesiączek,
  • regulują krwawienia,
  • mogą zmniejszyć ryzyko rozwoju raka endometrium i raka jajnika,
  • mogą zmniejszyć ryzyko występowania mięśniaków macicy oraz torbieli jajników,
  • mogą poprawić wygląd skóry u kobiet mających problemy z cerą (niektóre rodzaje tabletek).

WADY

Możliwe wady stosowania dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych:

  • mogą wystąpić działania niepożądane (czyt. Działania niepożądane),
  • możliwe, że zwiększają ryzyko rozwoju raka szyjki macicy i innych (czyt. Tabletki i choroby),
  • biegunka i wymioty oraz interakcja z niektórymi lekami mogą osłabić efekt antykoncepcyjny,
  • konieczność regularnego przyjmowania tabletek – może być kłopotliwa dla niektórych kobiet,
  • w pierwszych tygodniach/miesiącach stosowania mogą wystąpić międzymiesiączkowe krwawienia i plemienia,
  • nie chronią przed zakażeniem wirusem HIV i chorobami przenoszonymi drogą płciową.

SKONTAKTUJ SIĘ Z LEKARZEM

Należy skontaktować się z lekarzem, jeśli:

  • zauważysz niepokojące zmiany stanu zdrowia (np. bóle w klatce piersiowej, kaszel bez przyczyny, duszności, częściową utratę widzenia, omdlenia, drętwienie lub obrzęk części ciała),
  • u członków rodziny wystąpią przypadki zakrzepicy, zawału serca lub udaru,
  • wyczujesz obecność guzka w piersi,
  • zamierzasz stosować inne leki,
  • możliwe jest unieruchomienie lub planujesz zabieg chirurgiczny (najlepiej poinformować na minimum miesiąc wcześniej),
  • wystąpi intensywne krwawienie z dróg rodnych,
  • pominęłaś przyjęcie tabletki w pierwszym tygodniu cyklu, a współżyłaś w ciągu ostatnich siedmiu dni,
  • występuje biegunka (lub wymioty w ciągu kilku godzin po przyjęciu tabletki),
  • podejrzewasz ciążę.

Skomentuj artykuł

Błony dopochwowe Gąbka plemnikobójcza